بررسی پدیده ازدواج های اینترنتی
جستجوی عشق واقعی در فضای مجازیتحمیل آسیب های اجتماعی در چت روم ها

فریده غائب: "مخالف گسترش ازدواج‌های اینترنتی هستیم اما از سایت‌های همسریابی دفاع می‌کنیم." محمد اسحاقی، معاون مطالعات و تحقیقات سازمان ملی جوانان این روزها به همراه دیگر مسوولان سازمان ملی جوانان از افزایش ازدواج‌هایی که مبنای آشنایی‌اش اینترنت و از طریق چت‌روم‌هاست نگرانند. آنها برای جلوگیری از ازدواج‌های اینترنتی مدام هشدار می‌دهند اما از طرفی دیگر از سایت‌های همسریابی حمایت می‌کنند چرا که معتقدند سایت‌های همسریابی با هدف ترویج ازدواج فعال هستند اما چت‌روم‌ها محتوای متفاوتی دارند.

یک جستجوی ساده اینترنتی کافی است تا فهرست بلندبالایی از سایت‌های همسریابی در صفحه کامپیوتر مقابل چشمانت رژه بروند. نام‌های این سایت‌ها گاه چنان جذابند که حتی اگر قصد ازدواج هم نداشتی باشی برای یک بار هم که شده سراغ آن سایت می‌روی تا توصیه‌های یک ازدواج موفق را در آنجا بخوانی.

یکی از سایت‌های همسریابی که حدود سه هزار عضو دارد که دو هزار و 800 نفر از اعضای آن را مردان تشکیل می‌دهند و تنها 200 زن را به عنوان عضو پذیرفته‌اند، جایی برای ثبت نام مشخص کرده‌اند. متقاضیان ویژگی‌های خود را ثبت می‌کنند و ویژگی‌های همسر دلخواه‌شان را هم می‌گویند تا مسوولان سایت از میان جمعیت سه هزار نفری زوج‌های مناسب را به همدیگر معرفی کنند.

هر چند مسوولان سازمان ملی جوانان از این شیوه ازدواج حمایت می‌کنند اما بسیاری از کارشناسان هیچ تفاوتی بین ازدواج از طریق سایت‌های همسریابی و یا چت‌روم‌ها قائل نیستند. یکی از مخالفان این نظر، مصطفی اقلیما، رییس انجمن علمی مددکاری ایران است و خیلی صریح نظرش را بیان می‌کند: "بیشتر کسانی که در سایت‌های همسریابی ثبت‌نام می‌کنند قصد ازدواج ندارند و فقط برای تفریح و سرگرمی چنین کاری می‌کنند."

او درباره آشنایی‌های اینترنتی هم می‌گوید: "هنوز فرهنگ ما توانایی پذیرش این گونه آشنایی‌ها را ندارد چرا که جوانان به دروغ خود را در فضای مجازی معرفی می‌کنند."

سمیه دانشجوی فوق‌لیسانس علوم سیاسی چند سالی است دوست‌یابی از طریق اینترنت را پیشه خود کرده است. درست سه سال پیش بود که برای فرار از تنهایی‌اش، شب‌ها به کامپیوتری که گوشه اتاقش بود، پناه می‌برد. او با لبخندی می‌گوید: "آن روزها تنها بودم و با پسران زیادی برای آشنایی از طریق چت روم‌ها اقدام کردم تا اینکه فرد دلخواهم را پیدا کردم."

او که حالا یکسال است در کنار همسرش و به قول خودش همسر اینترنتی‌اش زندگی آغاز کرده است حالا نظر دیگری دارد: "مبنای دوستی‌ها و حتی ازدواج‌های اینترنتی رابطه جنسی و عوامل سطحی و ظاهری است. قصد من از چت تنها پر کردن تنهایی‌ام بود اما خیلی زود وابسته شدم و ازدواج کردم."

اما فرزاد نظری خلاف نظر سمیه را دارد. او که با همسرش در اینترنت آشنا شده معتقد است دوستی‌های اینترنتی بر اساس تفکر و سلیقه‌های مشترک انجام می‌شود: "دوستی من و همسرم در اینترنت براساس تفکر مشترک آغاز شد. کتاب، فیلم و یا تفریحات مورد علاقه‌مان خیلی به هم نزدیک بود و احساس نزدیکی داشتیم. این نزدیکی روحی آنقدر زیاد بود که دیگر معیارهای ظاهری و قیافه برایم اهمیت نداشت."

این جوان 29 ساله از ازدواج اینترنتی خود احساس رضایت می‌کند و خود به مدافعان ازدواج‌های اینترنتی بدل شده است.
 

آیا سایت‌های همسریابی بحران ازدواج را حل می‌کند ؟

13 میلیون جوان مجرد و آماده ازدواج در کشور وجود دارد که سالانه دو میلیون نفر از این جوانان باید ازدواج کنند تا دو میلیون جوان آماده ازدواج دیگر جایگزین آنها شوند. این شرایط که برای معادن مطالعات و تحقیقات سازمان ملی جوانان غریبه نیست و خودش از آمار و ارقام هم اطلاعات کافی دارد. او در برابر این سوال که سایت‌های همسریابی تا کنون برای ازدواج جوانان موفق عمل کرده‌اند؛ پاسخی ندارد.

مصطفی اقلیما معتقد است سایت‌های همسریابی فقط برای به دست آوردن پول فعال هستند چرا که برای ارایه هر مورد برای ازدواج از ثبت‌نام‌کنندگان پول می‌گیرند درست مانند مراکز کاریابی که ممکن است کاری برای فرد پیدا کنند اما امکان بالفعل شدن این کار بسیار کم است. این سایت‌ها هم با معرفی یک زوج یا زوجه پول می‌گیرند بدون آنکه این ارتباط را به ازدواج تبدیل کنند.

اما عباس محمدی‌اصل، جامعه‌شناس و مدرس دانشگاه علامه طباطبایی قبل از گفتن مزایا و معایب ازدواج‌های اینترنتی به این اشاره می‌کند که ایران با پدیده‌ای به نام "بحران ازدواج" مواجه است.

ازدواج سالانه دو میلیون جوان از 13 میلیون جوان مجرد و آماده ازدواج در کشور انجام نمی‌شود و هر سال دو میلیون جوان آماده به ازدواج دیگر، بر این جمعیت افزوده می‌شود. همچنین وجود 500 هزار زن مطلقه و بیوه و 500 هزار دختری که از سن 31 سالگی عبور کرده‌اند همگی حکایت از این دارد که جوانان ما با بحران ازدواج مواجه‌اند.

به اعتقاد این جامعه‌شناس راه‌اندازی سایت‌های همسریابی در چنین شرایطی بحران ازدواج جوانان را حل نمی‌کند و برای تایید سخنانش به نتایج تحقیق مرکز مطالعات و پژوهش‌های جمعیتی آسیا و اقیانوسیه اشاره می‌کند: "از هر 100 مورد ازدواج در کشور دو مورد ازدواج اینترنتی است. این آمار نشان می‌دهد که با توجه به مشکلات پایه‌ای جوانان از جمله بیکاری، هزینه بالای تشکیل خانواده از جمله گرانی مسکن عمده‌ترین عوامل ازدواج نکردن جوانان است و تا وقتی این مشکلات وجود داشته باشد راه‌اندازی و فعالیت سایت‌های اینترنتی همسریابی و ازدواج‌های اینترنتی بحران ازدواج را حل نمی‌کند."

این جامعه‌شناس می‌گوید: "به نظر می‌رسد شکل‌های سنتی پیدا کردن زوج مناسب در جمعیت متراکم کنونی، گمنام شدن افراد در جامعه شهرنشین و افزایش فردگرایی جوانان در مقابل ساختار سنتی جامعه از جمله عوامل گرایش جوانان به استفاده از اینترنت و برقراری ارتباط‌های اینترنتی است."

به گفته محمدی‌اصل بیشتر خانواده‌های امروزی هم چیزی برای مالکیت جوانان و جا گذاشتن ارث برای آنها ندارند بنابراین جوانان ترجیح می‌دهد به جای کارکرد سنتی ازدواج یعنی بقای نسل و اقتصادی به ایجاد رابطه‌ای عاشقانه روی بیاورند.

او باز هم به آمارهای افزایش گرایش جوانان و پناه بردن آنها به ارتباط‌های اینترنتی استناد می‌کند: "80 درصد دانشجویان در معرض خطر اعتیاد به اینترنت قرار دارند که بیش از 14 درصد آنها بیش از 20 ساعت در هفته زمان‌شان را در فضای مجازی و اینترنت می‌گذرانند."
 

قربانیان فضای وب !

"پسران در چت‌ها قصد سرگرمی دارند اما دختران به قصد دوستی و یا حتی ازدواج‌اند." این یافته تحقیق رییس انجمن علمی و مددکاری است.

تحقیق روی دانشجویان این استاد دانشگاه را به این نتیجه رسانده که در فضای وب دختران آسیب فراوان می‌بینند: "دختران زود وابسته می‌شوند و حتی ممکن است آبروی آنها در خطر باشد چرا که عکس و زندگی خصوصی خود را برملا کرده است."

اقلیما رابطه‌های کنونی اینترنتی را فاجعه می‌خواند: "نبود امنیت اجتماعی و فشارهای بیرونی منجر می‌شود جوانان به فضای مجازی پناه ببرند در حالی که اگر پسر یا دختر جوانی امکان برقراری ارتباط با جنس مخالف خود را در فضای واقعی جامعه داشت هرگز به دوست‌یابی اینترنتی متوسل نمی‌شد.

به باور این استاد دانشگاه دوستی‌های اینترنتی در ایران پیامدهای منفی بسیاری را برای جوانان در بر دارد چرا که جوانان در فضای مجازی تصویر واقعی خود را ارایه نمی‌دهند و این تصویر دروغین موجب می‌شود به محض برقراری ارتباط دچار مشکل شوند.

عباس محمدی اصل هم با تایید این نکته می‌گوید: "ارایه تصویر نمایشی و دروغین در فضای مجازی ناشی از واقعیت در بیرون جامعه است. این فضای کاذب در زندگی واقعی وجود دارد که به فضای مجازی هم منتقل می‌شود."

مصطفی اقلیما هم بر این نکته تایید می‌کند که "ازدواج‌های اینترنتی در جامعه آنقدر اپیدمی نشده که نگرانش باشیم. عرف و فرهنگ ایرانی به دختران و پسران جوان اجازه انجام ازدواج‌های اینترنتی را نمی‌دهد بنابر این مسوولان به جای نگرانی و هشدار درباره ی این نوع ازدواج‌ها به فکر تامین مالی جوانان باشند."

محمد اسحاقی نیز با تاکید بر این نکته که هنوز ازدواج‌های اینترنتی در کشور اپیدمی نشده است می‌گوید: "وظیفه ما این است که قبل از فراگیر شدن این پدیده، هشدارهای لازم را بدهیم. چرا که در آینده‌ای نزدیک ازدواج‌های اینترنتی برای ما معضل خواهد شد."

او درباره پیامدهای منفی رابطه‌های اینترنتی می‌گوید: "در محیط وب افراد هویت‌های واقعی خود را پنهان می‌کنند و با بروز هویت‌های جعلی تماس‌های مجازی برقرار می‌کنند. تماس‌هایی که اگر به ازدواج بیانجامد سرانجام خوبی نخواهد داشت."

او اعتقاد دارد دختران در محیط وب آسیب‌پذیرتر از پسران هستند: "دختران در چت روم‌ها عکس‌ خود را می‌گذارند و مطالبی از زندگی خصوصی شان می‌گویند که منجر به سوء‌استفاده‌های مالی می‌شود. چرا که یکی از شگردها دریافت پول از دخترانی است که زندگی خصوصی‌شان را برملا کرده‌اند."

معاون مطالعات و تحقیقات سازمان ملی جوانان می‌افزاید: "ازدواجی که مبنای آشنایی‌اش در چت روم‌ها باشد بیشتر بر اساس دروغ و تظاهر است و چه بسا دامی برای دخترانی که به قصد ازدواج وارد می‌شوند اما بعدها دچار دردسر می‌شوند."

به گفته اسحاقی محیط مجازی محیطی برای کار است و نه زندگی و نباید تمام آمال و آرزوها و پیدا کردن همسر در وب انجام شود چرا که از فضای مجازی تا واقعیت فاصله بسیاری وجود دارد .